Brief uit mijn hart

fiets op padDe meest spannende doorbraak in het onderwijs van de 21e eeuw gaat niet over de aanpassing van het curriculum maar om het belang van verbinding.

Zeker in deze tijd. Juist in deze tijd. Dit is de tijd om daar over te filosoferen. En om stappen te zetten.

Aanleiding voor het onder de aandacht brengen van mijn hartekreet zijn de woorden die Stefan Gijsbertsten (directeur Onderwijs en Kwaliteit @Pricoh) op LinkedIn plaatste:

“Ik schrik een beetje van de “ondersteuning” vanuit de onderwijskundige hoek op diverse social media. Het edi-model heeft inmiddels ook een thuisonderwijs variant blijkbaar. De vragen waarop antwoorden worden gevonden is toch weer in de categorie van controle, grip op het leren, behalen van doelen. Ik zie het met lede ogen aan. Wellicht kunnen we deze tijd benutten om te experimenteren met de idee dat het pedagogische proces zich niet laat grijpen. Meer dan ooit worden we geconfronteerd met het feit dat een leerling ten diepste een kind is. In filosofische zin een subject in plaats van een object. Iemand die zelf keuzes maakt. Daarom mag de focus wat mij betreft liggen op wat je geeft, en minder op wat dat op zou moeten leveren. Dus een oproep aan alle meesters en juffen: jullie kennen jullie leerlingen heel goed. Geef wat je denkt dat ze nodig hebben (mail, bel, stuur een kaart, spreek aan, schud wakker) …en dan maar hopen. Hopen dat de ander aan kan nemen wat je geeft. Deze crisis levert dan misschien op dat we inzien dat onderwijs geven wederkerig is. Je hebt de andere (ontvangende) partij nodig om samen verder te komen.”

Mijn uitgebreide reactie op bovenstaande is “de brief uit mijn hart.”

Beste beleidsmakers, directeuren en leerkrachten, onderwijsmensen, ouders, iedereen.

Als kind vroeg ik me al af waarom meester F. mij kon bereiken, waarom ik aan zijn lippen hing en hoe het hem lukte om mij te bereiken en me de ruimte te geven waardoor ik het prettig vond om naar school te gaan. We werden bij hem thuis uitgenodigd op kraamvisite, vertelden moppen in de klas en mochten onze eigen toneelstukken schrijven en uitvoeren. Ik had ook les van meester K. die het maar niet lukte om me te motiveren. Het kan zijn dat hij met ons in een gehorig noodlokaal zat, dat we wat ouder waren, dat er twee groepen samengevoegd werden waardoor we met 35 kinderen (en een gestreste meester) op 64 vierkante meter bivakkeerden of…
Elke leerling heeft zijn favoriete meester of juf en, laten we eerlijk zijn, ook andersom is dat zo.

Jarenlang heb ik me, eerst als leerkracht in het basisonderwijs, vervolgens als directeur van een school in Oost-Groningen hard gemaakt en ingezet om de betrokkenheid van elke leerling bij het leren te vergroten. Met innovatieve, creatieve projecten (zoals een stadsbus op het schoolplein; 70 deuren ingegraven in de berm van het kanaal, voorzien van gedichten van elk kind en voorzien van kunstwerken door diezelfde kinderen) bereikte ik, bereikten wij elke leerling omdat elke leerling geraakt werd en de projecten die we opzetten aansloten bij de leef en belevingswereld van alle betrokkenen. En omdat we er zelf zo van genoten.

Ik heb een ‘schatrijke leeromgeving’ gecreëerd  waar ik het boek “alles is taal in de schatrijke school” over heb geschreven. Toenmalig staatssecretaris van onderwijs, mevr. Sharon Dijksma heeft het voorwoord voor het boek geschreven en heeft de school waar zich dit afspeelde bezocht om met eigen ogen te zien wat voor hele mooie dingen er gebeurden.

Ik ben daarnaast verhalen gaan schrijven over een bizoendere meester (zo bijzonder dat je hem – of zijn avontuurlijke hilarische voorvallen- zou willen kussen). Meester Korneel leeft voor, laat beleven en laat anders kijken. Meester Korneel heeft zelf zijn eigen glossy magazine. Waarom? Om leerlingen en leerkrachten te laten zien dat onderwijs meer is dan het overdragen van leerstof. Dat het nodig is dat je als leerkracht elk kind raakt. Dat het niet alleen gaat over gedachten, meningen en feiten maar ook over spanning en actie, speels contact, samen werken en tijd om alleen te zijn.  En om jou, de leerkracht.

Wat ik toen niet wist maar nu wel is HOE ik elke leerling kon bereiken. En dat is waarom ik dit schrijf. Omdat ik geloof dat het anders kan, beter, leuker, mooier. En dat dat niet eens zo moeilijk is. Maar dat we het wel vaak moeilijk maken. Voor de leerkracht, voor de leerlingen. En juist deze periode is het enorm zinvol om te verbeelden hoe we samen op een waardevolle manier het onderwijs gaan inrichten waarbij de relatie tussen leerkracht en leerling blijvend versterkt gaat worden.

In mijn huidige werksituatie kom ik jaarlijks in contact met honderden leerkrachten. Ik verzorg workshops en trainingen en begeleid en bereik schoolteams. Mijn uitgangspunt is dat elke leerkracht ELKE leerling in zijn klas echt kan bereiken. Ik nodig de leerkrachten, intern begeleiders en de directie uit om na te denken, ‘om’ te denken en door te denken over wat elke leerling nodig heeft en er meteen iets mee te doen. Ik laat ze zien dat leerlingen een voorkeursstijl hebben  en dat je die kunt zien door écht te kijken.  Voorkeursstijlen die observeerbaar zijn en die jou laten zien hoe die ene leerling de wereld waarneemt door gedachten, meningen, actie, reactie, inactie (reflectie) of gevoelens. En dat jouw taal niet perse de taal van de leerling hoeft te zijn.

Dat doe ik door de vele voorbeelden uit de praktijk uit te beelden, te verwoorden en tot leven te laten komen waardoor leerkrachten inzien hoe je elke leerling nog beter kunt bereiken en ze te laten ervaren (door er samen direct mee aan de slag te laten gaan) hoe ze dat kunnen doen. En dat ze zelf hiervoor de sleutel zijn. Want een levendige groep leerlingen in jouw lokaal bereiken, is niet voor iedere leerkracht even makkelijk.

Door van elke leerling in je klas te weten wat zijn of haar taal is kan de leerkracht iedere leerling bereiken. Want zonder contact, hoort het kind niet wat jij wilt zeggen. Zonder echt contact geen leren. Wel veel ruis, en ook veel stress voor de leerkracht en de leerling. Door de leerkracht de handvatten te geven om te kijken en te reageren met de juiste interventies (gedrag, aanspreektoon, bij het kind passende woorden; houding; gezichtsuitdrukking, lesinterventies) lukt het om elk kind te bereiken, motiveren en stressvrij maken/ houden. En leert het kind.

Veel leerkrachten vinden het gedrag van sommige leerlingen lastig. Ze willen graag dat de leerling luistert, en doet wat zij willen. Ze hebben vaak al van alles geprobeerd om het gedrag te veranderen en leggen de oorzaak van het gedrag van de leerling vaak buiten zichzelf. Het is ook makkelijker om de oorzaak van het gedrag van de leerling te leggen bij ‘de ouders’, ‘de opvoeding’, ‘iets in de leerling’. Als leerkracht heb je ooit gekozen voor dit zeer moeilijke vak in de overtuiging en roeping dat je elke leerling wat wil en kan leren. Ik geloof dan ook niet dat leerkrachten ongemotiveerd zijn of dat ze ongemotiveerde kinderen in de klas willen hebben. Wel dat ze vaak niet weten ze HOE ze elke leerling kunnen bereiken. En dat zorgt voor minder energie, misschien zelfs frustratie. Hetzelfde geldt voor leidinggevenden die ook niet voor elke leerkracht een passende leiderschapsstijl (kunnen) toepassen.

‘Mooi verhaal Jelte, en wat kunnen we hier nu mee?’ denk je wellicht.  Terechte vraag. Ik neem je graag mee in waar ik denk dat de oplossing ligt: Als ik jouw taal spreek, hoor jij wat ik zeg.

Iedereen is uniek. Jij, je collega’s, ouders en alle leerlingen in je school. In je werk is dat je uitgangspunt. Je doet je best om een goede relatie met elk van de leerlingen, collega’s en ouders in je klas/ je school te hebben en te onderhouden. En tegelijkertijd schuurt dat met de dagelijkse praktijk. Hoe goed je je best ook doet, het lukt je niet altijd om elke leerling, collega en ouder te bereiken en je lokaal/ je school zo in te richten en je manier van lesgeven/ leidinggeven zo vorm te geven dat leren voor elke leerling uitdagend, leuk en spannend is waarbij je tegemoetkomt aan de behoeften van elk van die unieke leerlingen/ collega’s/ ouders.
Uit ervaring weet je daarnaast dat de manier waarop je iets zegt van invloed is op hoe een ander reageert. Maar hoe gaat dit in z’n werk?

Taibi Kahler, een Amerikaans klinisch psycholoog, heeft veel onderzoek gedaan naar HOE we iets zeggen.
Hij onderzocht woorden, toon, gebaren, mimiek en lichaamshouding en kwam tot verrassende conclusies.
Hij ontdekte observeerbare patronen in gedrag. Vrij vertaalt: bepaalde clusters van gedrag die niet alleen aangeven welke ‘taal’ iemand spreekt, maar ook hoe iemand gemotiveerd wordt, welk gedrag iemand laat zien onder stress en in welke omgeving iemand het meest op z’n gemak is.

In totaal ontdekte hij zes clusters en gaf ze de namen Harmoniser, Gestructureerd denker, Doorzetter, Rebel, Dromer, Promotor. Hij benadrukte dat iedereen de kenmerken van al deze clusters in zich heeft. Echter één cluster is dominant. Hij noemt dit het Basistype.

Zijn ontdekkingen heeft hij samengevat in het Process Communication Model.
Voor het onderwijs betekent dit dat er nu een antwoord is op de vraag HOE je als leerkracht iedere leerling, iedere collega kunt bereiken! Leer de ‘taal’ spreken van elk type, leer de gedragsclusters herkennen en leer hoe je elke type kunt motiveren, hoe je stressgedrag kunt voorkomen of als het toch voor komt je een gerichte interventie kunt doen.

Deze inspirerende interactieve training is gebaseerd op de ontdekking van Taibi Kahler en is samen te vatten in twee woorden:

“In Zicht.”

De uitdaging voor jou ligt in het bereiken van iedere leerling in de groep. Ik wil de hele onderwijswereld laten zien dat het echt begint bij die relatie, en niet bij een, zoals Stefan terecht opmerkte, ‘thuisversie van een instructiemodel’.

Het gaat om echt contact maken, jezelf blijven en in je werk het leuke met het effectieve combineren. Dat is waardevol om conflictsituaties te begrijpen, te leren hoe je ze voorkomt en hoe je zorgt voor harmonie in je klas, met collega’s en ouders.


Ik zit boordevol ideeën hoe we het onderwijs kunnen versterken, hoe we de leerkrachten kunnen helpen en versterken om leerlingen echt te motiveren. Ik geloof dat het geen onwil is van de leerkracht maar dat nog niet alle gereedschappen helder en transparant inzichtelijk zijn. Mijn missie is het om het onderwijsklimaat zo te versterken dat elke leerling wordt bereikt.

Ik kom heel graag met je in gesprek hoe leerkrachten zichzelf kunnen versterken, op een leuke, transparante en positieve manier. Hoe ze zelf aan het stuur kunnen zitten in hun klas en het spel spelen van motivatie en resultaten.

Ik laat me graag door je uitnodigen om je te laten zien dat het mij (en dus elke leerkracht) lukt om elke leerling te bereiken.

In 2008, ten tijde van het verschijnen van “Alles is taal in de schatrijke school” was ik zelf nog niet ver genoeg om deze boodschap goed genoeg voor het voetlicht te krijgen. Ik riep leerkrachten destijds op om te verbinden, te luisteren naar de leerling, hoge verwachtingen te hebben en binnen kaders los te laten. Meer dan een oproep was het niet. Vandaag, terwijl we door de corona-crisis deels worden gegijzeld, doe ik dezelfde oproep, met mijn kennis van nu.

NU, anno 2020, weet ik dat het gevoel dat ik had als leerkracht en directeur (door mijn aanpak en daarmee die van de school – obs de Badde in Musselkanaal-) versterkt wordt door de praktische aanpak die ik nu toepas om letterlijk elk kind te bereiken.

Ik merk, door gesprekken met leerkrachten die ik begeleid, dat ik leerkrachten weer blij zie worden, en leerlingen meer gemotiveerd zie.

Het heeft mij veel gebracht en ik hoop door deze brief dat we in gesprek komen over de toekomst van ons onderwijs. En dat is de reden waarom ik u schrijf. Omdat ik een missie heb die ik heel graag wil delen en dat de oplossing soms heel dicht bij ligt. In de leerkracht. Laten we van droom naar realiteit gaan.

Samen met jou ga ik graag aan de slag om de motivatie en het plezier terug te brengen en niet opbrengsten leidend te laten zijn maar de leerkracht. Elke leerkracht. En daardoor elke leerling.

Laten we vandaag nog beginnen. Ik hoop je snel te spreken.

Met vriendelijke groet,

Jelte van der Kooi

ziezkijkt@gmail.com
06 24127522

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *